Matbuotda yoyinlangan maqolaga sharx.
Amakimiz Nizomiddin Urganji umrining asosiy qismini mudarrislik qilib o‘tkazgan.
Yoshligida Olimxon, Fayzulla.... bilan o‘z otasidan Davlatchilik asoslari darslarini olishgan.
Bu uchta shaxsiyat bir-birovlarini yaxshi tanishgan.
Bittasi Amir, ikkinchisi mudarris, uchinchi savdogar bol’shevek bo‘lib etishgan.
Olimxon vaziyat izdan chiqayotganda Fayzulla bilan murosa qilib davlatni saqlab qolaylik deb 1918 yilda Nizomiddin Urganjiyni Amirlik Bosh vazir qilib tayinlaydi.
Davlat man’fatlarini ko‘zda tutib Fayzulla va Usmon Xo‘jani xoinlikda ayblab osishi mumkin edi.
Yosh Buxoroliklarning barchasini tutib qamashlari mumkin edi.
Urganjiyda bunga vakolat va asos ham bor edi.
70 yil sovetlar Urganjiyni qoraladi. Qotil dedi.
Lekin barcha jadidchilar bir nechta xoin safdoshlarining xatosi oqibatida o‘zlari chaqirib kelgan bosqinchi 1937 yilda ularni otib tashlanganning asl sababini xaligacha aytishmaydi.
Vatan xoini xisoblagan Xokimiyatingizni yiqish uchun boshqa istelochini chaqirib kelganlik , peshonangizga 7 gr qo‘g‘oshin bo‘lib uriladi.
Biz 1991 yildan beri tarixdagi 1917-24 yillar takarurini yashamoqdamiz.
Fayzulla, Usmon, Turor, Akmal.... siyosiy maydonimizda bor.
Balkim ismlari boshqadir. Lekin qilayotgan ishlari shu mazmunda.
Lekin Urganji ham amakisining shafqatini ko‘rsatadimi?
Buni vaqt belgilaydi.
Bu gal ham Turkiston qura olmasak, mustaqil bo‘la olmasak, f’elimiz muxokamasi qiyomatga qoladi.
Xayf, bizga berilgan aqil va imkonlarga!
Safar Bekjon Urganji.
28.02.2026
⚡️ O‘zbekistondagi Fayzulla Xo‘jaevga o‘rnatilgan yodgorliklar bor. Qizil Armiyani Buxoro amirligiga olib kirgan shaxs.
U 1920-yilda Chorjo‘y qo‘zg‘olonining tashabbuskorlaridan biri edi. Bu Qizil Armiyaning Buxoro amirligiga qarshi hujumining boshlanishini belgilab berdi.
U Buxoro amiri hukumati tomonidan sirtdan o‘limga hukm qilindi.
Bu odam Buxoro amiri hokimiyatini yo‘q qilish uchun qo‘lidan kelgan barcha ishni qildi.
Buxoroni "ozod qilish" uchun Sovet hukumatiga murojaat qilgan uning partiyasi edi;
Buxoro amiriga qarshi qo‘zg‘olonni aynan ular boshlagan edi.
Bu oilaning tatixiga qarasak, mudxish xaqiqat bor.
Asli kelib chiqishi vodiylik bu oila, Qo‘qon xonligidagi saroyda mulozim edi.
Fayzulla Xo‘janing bobosi Amir Nasrullohning Qo‘qonga xujum qilishida xizmat qilgan.
Evaziga Buxoroga ko‘chib kelgan. Xonning xazinasidan katta ulush ham olgan.
Fayzulla Xo‘ja Buxoro Amirligidagi eng katta boy edi.
Xazinasini Frunzega o‘zi topshirgan. Ikki vagon boylik ekanligi xujjatlarda keltirilmoqda.
Amirning majburan qochib ketishidan so‘ng, u Buxoro Xalq Sovet Respublikasi hukumatiga rahbarlik qildi.
Va mustaqil O‘zbekistonda unga yodgorlik o‘rnatildi.
Ammo Buxoroni uning "iltimosi" bilan "ozod qilgan" Qizil Armiyaning barcha yodgorliklari yo‘q qilindi.
Bu yerda mantiq qayerda? Buxoroga bostirib kirish natijasida taxminan 5000 kishi halok bo‘lgan va shahar vayron bo‘lgan bu hujum nafaqat Qizil Armiyaning, balki Qizil Armiyani Buxoroni "ozod qilishga" "taklif qilgan" bu odamning ham aybi.
⚡️Mustaqil O‘zbekistonning zamonaviy jinoyat kodeksi nuqtai nazaridan, Fayzulla Xo‘jaev va uning do‘stlari - Yosh buxoroliklar - o‘z vatanlari - Buxoro amirligiga va Buxoro amiri - qonuniy davlat rahbari sifatida, ularning fuqarolari bo‘lgan harakatlarini og‘ir va o‘ta xavfli jinoyatlar deb tasniflash mumkin.
Jinoyatlarning qisman ro‘yxati: konstitutsiyaviy tuzumni ag‘darish, konstitutsiyaviy tuzumni ag‘darish uchun xorijiy davlat bilan til biriktirish, xiyonat, noqonuniy qurolli guruhlarni tuzish, moliyalashtirish va ularda ishtirok etish, terrorizm, noqonuniy mitinglar va namoyishlar uyushtirish va boshqalar. Albatta, Buxoro amirligida konstitutsiya yo‘q edi va "konstitutsiyaviy hokimiyat" so‘zlari "qonuniy hokimiyat" bilan almashtirilishi mumkin, chunki u yerda Buxoro amiri shaxsida qonuniy va qonuniy hokimiyat mavjud edi.
O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksida bu jinoyatlarning barchasi uchun umrbod qamoq jazosi belgilangan.
Ammo zamonaviy O‘zbekistonda Fayzulla Xo‘jayevga yodgorlik o‘rnatilgan.
Fayzulla Xo‘jayev o‘z sheriklari bilan Qizil Armiya yordamida Buxoro amirini ag‘darib, uning o‘rnini egalladi. Sobiq Buxoro amirligi hududida yaratilgan yangi davlatda u Buxoro Xalq Sovet Respublikasining raisi bo‘ldi.
Ammo Xo‘jayev uzoq hukmronlik qilmadi. Bu boshqa xoinlar uchun saboq. Xoinlar kerak bo‘lgan vaqtgacha kerak.
Keyin ular yo‘q qilinadi. 1938-yilda Fayzulla Xo‘jayev qatl etildi.
Stalin odam xiyonat qilgandan keyin yana ko‘plarga xiyonat qiladi, deb hisoblardi va u qochqinlarga ishonmasdi. Natsistlar ham xoinlardan faqat kerak bo‘lgan vaqtgacha foydalanganlar. Va keyin ulardan qutulishdi.
Bu xiyonat qilishni rejalashtirganlar uchun saboq. Sizga faqat vaqtincha kerak bo‘ladi. Keyin siz foydasiz axlat kabi tashlab ketilasiz.
Agar Qizil Armiyaning beshinchi yosh buxoroliklar kolonnasi bo‘lmaganida, u hech qachon Buxoroni egallab olmagan bo‘lar edi.
Bundan tashqari, Yosh buxoroliklar tomonidan uyushtirilgan Chorjou qo‘zg‘oloni sodir bo‘lmas edi va Qizil Armiyaning "isyonkor xalqqa" "yordam berish" uchun hech qanday siyosiy sabablari yoki asoslari bo‘lmas edi.
Shuning uchun, Yosh buxoroliklar Qizil Armiya hujumi paytida 5000 Buxoro aholisining o‘limida ham aybdor.
Nima uchun bu yerda barcha jadidlar idealizatsiya qilinganini tushunmayapman? "Jadid" so‘zi mantraga o‘xshaydi. Lekin hamma jadidlar ham bir xil emas edi va ularning turli maqsadlari va ideallari bor edi. Ularning ko‘plari kommunistlar va hamkorlar edilar, aynan ular Qizil Armiyani Buxoro amirligiga olib kirgan va qizil nayzalar va xalqining qoni bilan hokimiyatni egallab olgan, qonuniy hukmdor, Buxoro amirini mamlakatdan haydab chiqargan jadidlar nomi bilan tanilganlar edi.
Ular o‘zlari fuqaro bo‘lgan amirlariga xiyonat qilganliklari uchun jonlarini fido qilishdi.
Va endi ular ularga yodgorliklar o‘rnatmoqdalar.
Ammo o‘z burchiga sodiq bo‘lgan va Buxoro amirligi uchun kurashganlarga yodgorliklar yo‘q. Xuddi Buxoro amirining o‘ziga yodgorlik yo‘qligi kabi.
Tarix paradoksimi?
⚡️Buxoroning oxirgi amiri xotirasiga.
Endi ular Qizil Armiya Buxoroni bombardimon qilganini va hujum paytida 5000 ga yaqin odam halok bo‘lganini eslashni yoqtirishadi.
Ammo uni kim u qaerga olib kelgan, Chorjo‘yda qo‘zg‘olonni kim qo‘zg‘atgan va Buxoroni amirning "zulmi"dan "ozod qilish"da kim "yordam so‘ragan" - ular eslamaslikni "afzal ko‘rishadi".
Va bular Buxoro jadidlari edi - albatta, ularning hammasi emas, lekin ko‘plari.
Va endi biz jadidlar haqida yaxshi yoki juda yaxshi gaplarni ayta olamiz. Shuning uchun, Qizil Armiya haqida gapirish "ma’qul", lekin ular uni qo‘zg‘atganlarni, unga yordam berganlarni va amir qochib ketganidan keyin hokimiyatni topshirganlarni eslashni yoqtirishmaydi.
Chunki ularning harakatlari, hech bo‘lmaganda, Mustaqil Davlat nuqtai nazaridan g‘alati tuyuladi.
Buxoroning oxirgi amiri bugungi kun mezonlari bo‘yicha oltin odam edi. U qari otlar va eshaklarni taqiqlamagan. U suli va arpa (benzin deb o‘qiladi)ni ratsionga majburlamagan. Uning hukmronligi davrida mehnat migratsiyasi yo‘q edi. Buxoro amirligidan hech kim Moskvadagi hovlilarni supurmagan. Ular qo‘llaridan kelganicha yashashgan va hamma yetarlicha yashagan. "Tashqi qarz" nima edi?
Amirlikda hech kim buni bilmas edi. Amirning o‘zi ham har kimga qarz berishi mumkin edi.
Buxoro amiri ko‘chmas mulkni boshqa shaxsga o‘tkazish orqali sotishni ham buyurmagan.
U hech kimning peshonasiga stikerlar yopishtirmagan.
U o‘z amirligidagi ruslarni yoki ko‘pchilik tilida gapirmaydiganlarni bosqinchi yoki ahmoq deb atamagan.
Amir armiyasining bir qismi inqilobdan keyin Buxoro amirligiga qochib ketgan rus zobitlari va kazaklardan iborat edi.
Amirning shaxsiy qo‘riqchisi Terek kazaklaridan iborat edi, chunki amirning o‘zi Terek kazak qo‘shinlarining general-mayori edi. Amirning dushmanlari aynan o‘sha jadidlar (hozirda ular yaxshi yoki juda yaxshi deb hisoblanadi) edi, ular o‘zlari fuqaro bo‘lgan amirlarini ag‘darish uchun kommunistlar bilan til biriktirgan edilar.
Amir barcha jadidlarni shaxsan bilar edi; ular Buxorodagi badavlat va zodagon oilalardan edilar. U ularga yaqinlashdi va oxir-oqibat uning sa’y-harakatlari o‘z samarasini berdi.
1917-yildan keyin jadidlar amirdan "demokratiya" va "islohotlar"ni talab qila boshladilar. Ular shunchaki Buxoroda hokimiyatni egallashni xohlashdi.
Amir qonxo‘r odam emas edi; ba’zi jadidlar qamoqqa olindi, boshqalari shariat qonunlariga ko‘ra qamchilandi, ammo hech biri qatl qilinmadi. Ko‘plab jadidlar Sovet Turkistoniga qochib ketishdi va u joydan amirga qarshi harakat qila boshladilar.
Mana savol! Amir bularning barchasi qanday tugashini bilganmidi?
U barcha jadidlarni yo‘q qila olar edi.
Stalin barcha trotskiychilarni va uning shaxsiy dushmanlarini yo‘q qilganidek?
O‘shanda Chorjo‘yda kim unga qarshi isyon ko‘targan bo‘lardi?
Qizil Armiyadan Buxoroni amirning "zulmidan" "ozod qilishni" kim so‘rardi?
Ha, tarix ixtimoliy kayfiyatni bilmaydi.
Jadidlar (amir qatl qilmagan) va Qizil Armiya 1920-yilda amirni ag‘darib tashladi.
Ammo jadidlar (amirga qarshi bo‘lganlar) bundan keyin uzoq vaqt xursand bo‘lishmadi.
Ular amirning jallodining boltasidan qutulishdi, garchi u ularni qatl qilishni istamasa ham.
Lekin ular OGPU jallodlarining boshiga o‘q tegishidan qochib qutula olmadilar. Buxoroda kommunistlar hokimiyatni o‘rnatgandan so‘ng, jadidlar "olib tashlandi".
Ammo jadidlar hamma narsa shunday bo‘lishini bilganmidi?
Balki ular o‘shanda isyon ko‘tarmagan bo‘larmidi?
Balki ular Buxoroda tinch yashab, farzandlarini o‘qitib, kitob va gazetalarini nashr etishgan bo‘larmidi?
Amir, printsipial jihatdan, ularga xalqni o‘qitishni taqiqlamagan. Bugungi me’yorlarga ko‘ra, amir liberalizmning namunasi edi!
Lekin bu ,erda ham tarix subjunktiv kayfiyatni bilmaydi.
Jadidlar o‘zlari xohlagan narsani tanladilar va buning uchun OGPU jallodlaridan peshonalariga o‘q ,eyishdi.
2026 yil.
Toshkent
Матбуотда ёйинланган мақолага шарх.
Амакимиз Низомиддин Урганжи умрининг асосий қисмини мударрислик қилиб ўтказган.
Ёшлигида Олимхон, Файзулла.... билан ўз отасидан Давлатчилик асослари дарсларини олишган.
Бу учта шахсият бир-бировларини яхши танишган.
Биттаси Амир, иккинчиси мударрис, учинчи савдогар болъшевек бўлиб этишган.
Олимхон вазият издан чиқаётганда Файзулла билан муроса қилиб давлатни сақлаб қолайлик деб 1918 йилда Низомиддин Урганжийни Амирлик Бош вазир қилиб тайинлайди.
Давлат манъфатларини кўзда тутиб Файзулла ва Усмон Хўжани хоинликда айблаб осиши мумкин эди.
Ёш Бухороликларнинг барчасини тутиб қамашлари мумкин эди.
Урганжийда бунга ваколат ва асос ҳам бор эди.
70 йил советлар Урганжийни қоралади. Қотил деди.
Лекин барча жадидчилар бир нечта хоин сафдошларининг хатоси оқибатида ўзлари чақириб келган босқинчи 1937 йилда уларни отиб ташланганнинг асл сабабини халигача айтишмайди.
Ватан хоини хисоблаган Хокимиятингизни йиқиш учун бошқа истелочини чақириб келганлик , пешонангизга 7 гр қўғошин бўлиб урилади.
Биз 1991 йилдан бери тарихдаги 1917-24 йиллар такарурини яшамоқдамиз.
Файзулла, Усмон, Турор, Акмал.... сиёсий майдонимизда бор.
Балким исмлари бошқадир. Лекин қилаётган ишлари шу мазмунда.
Лекин Урганжи ҳам амакисининг шафқатини кўрсатадими?
Буни вақт белгилайди.
Бу гал ҳам Туркистон қура олмасак, мустақил бўла олмасак, фъелимиз мухокамаси қиёматга қолади.
Хайф, бизга берилган ақил ва имконларга!
Сафар Бекжон Урганжи.
28.02.2026
⚡️ Ўзбекистондаги Файзулла Хўжаевга ўрнатилган ёдгорликлар бор. Қизил Армияни Бухоро амирлигига олиб кирган шахс.
У 1920-йилда Чоржўй қўзғолонининг ташаббускорларидан бири эди. Бу Қизил Армиянинг Бухоро амирлигига қарши ҳужумининг бошланишини белгилаб берди.
У Бухоро амири ҳукумати томонидан сиртдан ўлимга ҳукм қилинди.
Бу одам Бухоро амири ҳокимиятини йўқ қилиш учун қўлидан келган барча ишни қилди.
Бухорони "озод қилиш" учун Совет ҳукуматига мурожаат қилган унинг партияси эди;
Бухоро амирига қарши қўзғолонни айнан улар бошлаган эди.
Бу оиланинг татихига қарасак, мудхиш хақиқат бор.
Асли келиб чиқиши водийлик бу оила, Қўқон хонлигидаги саройда мулозим эди.
Файзулла Хўжанинг бобоси Амир Насруллоҳнинг Қўқонга хужум қилишида хизмат қилган.
Эвазига Бухорога кўчиб келган. Хоннинг хазинасидан катта улуш ҳам олган.
Файзулла Хўжа Бухоро Амирлигидаги энг катта бой эди.
Хазинасини Фрунзега ўзи топширган. Икки вагон бойлик эканлиги хужжатларда келтирилмоқда.
Амирнинг мажбуран қочиб кетишидан сўнг, у Бухоро Халқ Совет Республикаси ҳукуматига раҳбарлик қилди.
Ва мустақил Ўзбекистонда унга ёдгорлик ўрнатилди.
Аммо Бухорони унинг "илтимоси" билан "озод қилган" Қизил Армиянинг барча ёдгорликлари йўқ қилинди.
Бу йерда мантиқ қайерда? Бухорога бостириб кириш натижасида тахминан 5000 киши ҳалок бўлган ва шаҳар вайрон бўлган бу ҳужум нафақат Қизил Армиянинг, балки Қизил Армияни Бухорони "озод қилишга" "таклиф қилган" бу одамнинг ҳам айби.
⚡️Мустақил Ўзбекистоннинг замонавий жиноят кодекси нуқтаи назаридан, Файзулла Хўжаев ва унинг дўстлари - Ёш бухороликлар - ўз ватанлари - Бухоро амирлигига ва Бухоро амири - қонуний давлат раҳбари сифатида, уларнинг фуқаролари бўлган ҳаракатларини оғир ва ўта хавфли жиноятлар деб таснифлаш мумкин.
Жиноятларнинг қисман рўйхати: конституциявий тузумни ағдариш, конституциявий тузумни ағдариш учун хорижий давлат билан тил бириктириш, хиёнат, ноқонуний қуролли гуруҳларни тузиш, молиялаштириш ва уларда иштирок этиш, терроризм, ноқонуний митинглар ва намойишлар уюштириш ва бошқалар. Албатта, Бухоро амирлигида конституция йўқ эди ва "конституциявий ҳокимият" сўзлари "қонуний ҳокимият" билан алмаштирилиши мумкин, чунки у йерда Бухоро амири шахсида қонуний ва қонуний ҳокимият мавжуд эди.
Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодексида бу жиноятларнинг барчаси учун умрбод қамоқ жазоси белгиланган.
Аммо замонавий Ўзбекистонда Файзулла Хўжайевга ёдгорлик ўрнатилган.
Файзулла Хўжайев ўз шериклари билан Қизил Армия ёрдамида Бухоро амирини ағдариб, унинг ўрнини эгаллади. Собиқ Бухоро амирлиги ҳудудида яратилган янги давлатда у Бухоро Халқ Совет Республикасининг раиси бўлди.
Аммо Хўжайев узоқ ҳукмронлик қилмади. Бу бошқа хоинлар учун сабоқ. Хоинлар керак бўлган вақтгача керак.
Кейин улар йўқ қилинади. 1938-йилда Файзулла Хўжайев қатл этилди.
Сталин одам хиёнат қилгандан кейин яна кўпларга хиёнат қилади, деб ҳисобларди ва у қочқинларга ишонмасди. Нацистлар ҳам хоинлардан фақат керак бўлган вақтгача фойдаланганлар. Ва кейин улардан қутулишди.
Бу хиёнат қилишни режалаштирганлар учун сабоқ. Сизга фақат вақтинча керак бўлади. Кейин сиз фойдасиз ахлат каби ташлаб кетиласиз.
Агар Қизил Армиянинг бешинчи ёш бухороликлар колоннаси бўлмаганида, у ҳеч қачон Бухорони эгаллаб олмаган бўлар эди.
Бундан ташқари, Йош бухороликлар томонидан уюштирилган Чоржоу қўзғолони содир бўлмас эди ва Қизил Армиянинг "исёнкор халққа" "ёрдам бериш" учун ҳеч қандай сиёсий сабаблари ёки асослари бўлмас эди.
Шунинг учун, Ёш бухороликлар Қизил Армия ҳужуми пайтида 5000 Бухоро аҳолисининг ўлимида ҳам айбдор.
Нима учун бу йерда барча жадидлар идеализация қилинганини тушунмаяпман? "Жадид" сўзи мантрага ўхшайди. Лекин ҳамма жадидлар ҳам бир хил эмас эди ва уларнинг турли мақсадлари ва идеаллари бор эди. Уларнинг кўплари коммунистлар ва ҳамкорлар эдилар, айнан улар Қизил Армияни Бухоро амирлигига олиб кирган ва қизил найзалар ва халқининг қони билан ҳокимиятни эгаллаб олган, қонуний ҳукмдор, Бухоро амирини мамлакатдан ҳайдаб чиқарган жадидлар номи билан танилганлар эди.
Улар ўзлари фуқаро бўлган амирларига хиёнат қилганликлари учун жонларини фидо қилишди.
Ва энди улар уларга ёдгорликлар ўрнатмоқдалар.
Аммо ўз бурчига содиқ бўлган ва Бухоро амирлиги учун курашганларга ёдгорликлар йўқ. Худди Бухоро амирининг ўзига ёдгорлик йўқлиги каби.
Тарих парадоксими?
⚡️Бухоронинг охирги амири хотирасига.
Энди улар Қизил Армия Бухорони бомбардимон қилганини ва ҳужум пайтида 5000 га яқин одам ҳалок бўлганини эслашни ёқтиришади.
Аммо уни ким у қаерга олиб келган, Чоржўйда қўзғолонни ким қўзғатган ва Бухорони амирнинг "зулми"дан "озод қилиш"да ким "ёрдам сўраган" - улар эсламасликни "афзал кўришади".
Ва булар Бухоро жадидлари эди - албатта, уларнинг ҳаммаси эмас, лекин кўплари.
Ва энди биз жадидлар ҳақида яхши ёки жуда яхши гапларни айта оламиз. Шунинг учун, Қизил Армия ҳақида гапириш "маъқул", лекин улар уни қўзғатганларни, унга ёрдам берганларни ва амир қочиб кетганидан кейин ҳокимиятни топширганларни эслашни ёқтиришмайди.
Чунки уларнинг ҳаракатлари, ҳеч бўлмаганда, Мустақил Давлат нуқтаи назаридан ғалати туюлади.
Бухоронинг охирги амири бугунги кун мезонлари бўйича олтин одам эди. У қари отлар ва эшакларни тақиқламаган. У сули ва арпа (бензин деб ўқилади)ни рационга мажбурламаган. Унинг ҳукмронлиги даврида меҳнат миграцияси йўқ эди. Бухоро амирлигидан ҳеч ким Москвадаги ҳовлиларни супурмаган. Улар қўлларидан келганича яшашган ва ҳамма йетарлича яшаган. "Ташқи қарз" нима эди?
Амирликда ҳеч ким буни билмас эди. Амирнинг ўзи ҳам ҳар кимга қарз бериши мумкин эди.
Бухоро амири кўчмас мулкни бошқа шахсга ўтказиш орқали сотишни ҳам буюрмаган.
У ҳеч кимнинг пешонасига стикерлар ёпиштирмаган.
У ўз амирлигидаги русларни ёки кўпчилик тилида гапирмайдиганларни босқинчи ёки аҳмоқ деб атамаган.
Амир армиясининг бир қисми инқилобдан кейин Бухоро амирлигига қочиб кетган рус зобитлари ва казаклардан иборат эди.
Амирнинг шахсий қўриқчиси Терек казакларидан иборат эди, чунки амирнинг ўзи Терек казак қўшинларининг генерал-маёри эди. Амирнинг душманлари айнан ўша жадидлар (ҳозирда улар яхши ёки жуда яхши деб ҳисобланади) эди, улар ўзлари фуқаро бўлган амирларини ағдариш учун коммунистлар билан тил бириктирган эдилар.
Амир барча жадидларни шахсан билар эди; улар Бухородаги бадавлат ва зодагон оилалардан эдилар. У уларга яқинлашди ва охир-оқибат унинг саъй-ҳаракатлари ўз самарасини берди.
1917-йилдан кейин жадидлар амирдан "демократия" ва "ислоҳотлар"ни талаб қила бошладилар. Улар шунчаки Бухорода ҳокимиятни эгаллашни хоҳлашди.
Амир қонхўр одам эмас эди; баъзи жадидлар қамоққа олинди, бошқалари шариат қонунларига кўра қамчиланди, аммо ҳеч бири қатл қилинмади. Кўплаб жадидлар Совет Туркистонига қочиб кетишди ва у жойдан амирга қарши ҳаракат қила бошладилар.
Мана савол! Амир буларнинг барчаси қандай тугашини билганмиди?
У барча жадидларни йўқ қила олар эди.
Сталин барча троцкийчиларни ва унинг шахсий душманларини йўқ қилганидек?
Ўшанда Чоржўйда ким унга қарши исён кўтарган бўларди?
Қизил Армиядан Бухорони амирнинг "зулмидан" "озод қилишни" ким сўрарди?
Ҳа, тарих ихтимолий кайфиятни билмайди.
Жадидлар (амир қатл қилмаган) ва Қизил Армия 1920-йилда амирни ағдариб ташлади.
Аммо жадидлар (амирга қарши бўлганлар) бундан кейин узоқ вақт хурсанд бўлишмади.
Улар амирнинг жаллодининг болтасидан қутулишди, гарчи у уларни қатл қилишни истамаса ҳам.
Лекин улар ОГПУ жаллодларининг бошига ўқ тегишидан қочиб қутула олмадилар. Бухорода коммунистлар ҳокимиятни ўрнатгандан сўнг, жадидлар "олиб ташланди".
Аммо жадидлар ҳамма нарса шундай бўлишини билганмиди?
Балки улар ўшанда исён кўтармаган бўлармиди?
Балки улар Бухорода тинч яшаб, фарзандларини ўқитиб, китоб ва газеталарини нашр этишган бўлармиди?
Амир, принципиал жиҳатдан, уларга халқни ўқитишни тақиқламаган. Бугунги меъёрларга кўра, амир либерализмнинг намунаси эди!
Лекин бу ,ерда ҳам тарих субжунктив кайфиятни билмайди.
Жадидлар ўзлари хоҳлаган нарсани танладилар ва бунинг учун ОГПУ жаллодларидан пешоналарига ўқ ,ейишди.
2026 yil
Toshkent
Eron öldi deb xujjatlashtirilgan (KSIR) IRGC yuqori martabali harbiy zobitlari va qo'mondonlari ro'yxatini keltirmoqda:
Abdolrahim Musaviy, Qurolli Kuchlar shtabi boshlig'i
