Otaturk ham, Temur ham Ahli Bayt (Payg'ambar oilasi)ning qat'iy tarafdorlari edilar. Temur Yaseviyning qabrini qurdirib, Yazidning qabrini vayron qildirdi. Temur Anqara jangidan asirlarni olib, Ardabildagi Shayx Safi monastiriga o'qitish uchun yubordi. Otaturk Bektoshi oilasidan edi. Parlamentdagi nutqida u Siffin jangi Islom ichidagi haqiqiy nizo va kelishmovchilikni keltirib chiqarganini aytdi. U Muoviyani qoraladi va Alini haq deb topdi. Otaturk ham Temurning muxlisi edi.
Otaturkning Temurga bo'lgan hayrati
Otaturkning Temurga bo'lgan alohida hayrati unga yaqin bo'lganlarning asarlarida yaqqol ko'rinib turibdi. Biz bu qiziqish haqida unga yaqin bo'lish imkoniyatiga ega bo'lgan Afet Inon va Mahmut Esat Bozkurt kabi odamlardan bilib olishimiz mumkin. Mahmut Esat Bozkurt o'z kitobining "Otaturk va Demir" bobini shunday boshlaydi: "Otaturk Demirni juda yaxshi ko'rardi. Uning rahbarligi va davlatchiligiga qoyil qolganini aytish mumkin". U shuningdek, Otaturkning so'zlarini keltiradi: "Agar men Demir davrida yashaganimda, u qilgan ishlarni uddalay olmagan bo'lardim. Agar u mening davrida yashaganida, mendan ham buyukroq ishlarni qilgan bo'lardi". Nihoyat, Bozkurt Otaturkning Yildirim va Temurni taqqoslashini eslatib o'tdi: "U Yildirimni qahramon, jahon qahramoni, buyuk strateg sifatida sevardi, lekin Demir bilan solishtirganda u shunchaki bola, qo'rqmas, beparvo yigit edi... Temur hech kimdan hech narsa meros olmasdan, haqiqiy yordamsiz armiya va davlat yaratdi; u hamma zabt etishni orzu qilgan barcha joylarni (Xitoydan tashqari) zabt etishga muvaffaq bo'ldi, hatto ulardan biriga erishish unga dunyo hukmdori, bosqinchi unvonini keltiradigan joylarni. Otaturk bu ma'noda Temurga yaqinlikni his qilgan bo'lishi kerak". Bozkurt qo'shimcha qildi: "Demir ham, Otaturk ham hech narsadan davlatlar qurgan turk farzandlari". "Ularning tabiati naqadar o'xshash..." deb yozgan u. Professor Afet Inan shuningdek, Otaturkdan shunga o'xshash fikrlarni eshitganini va Bozkurtning aytganlarini takrorlaganini yozgan. Inonning so'zlariga ko'ra, Otaturk Temurning barcha janglarini o'rgangan, ularni strategik nuqtai nazardan ko'rib chiqqan va ularni a'lo deb topgan. U Temurning ko'plab hukumatlarni ag'darib, O'rta Osiyoda kichik kuch bilan ulkan imperiya barpo etish qobiliyatiga qoyil qolishini bildirgan. Otaturk shuningdek, Temur haqida pyesa yozgan va uni Afet Inonga diktatsiya qilgan. Afet Inon professor o'z arxivida saqlagan bu pyesa haqida quyidagicha hikoya qilgan: "Otaturk bu pyesani diktatsiya qilayotganda, u har doim Temurni gapirtirardi. Men: "Pasha, Temur pyesada gapiradi, boshqa qahramonlar gapirmaydimi?" deb so'raganimda, Otaturk: "Temur hozir bo'lganida, uning huzurida boshqa kimdir gapira oladimi?" deb javob bergan. Otaturk har doim Temurni "Temir" deb atagan. U Temurning davlat tizimiga, dahosiga va jangchi ruhiga qoyil qolgan." Uning uchun Demir dunyodagi eng buyuk jangchilar va davlat arboblaridan biri edi.
Otaturk uning harbiy dahosiga to'liq maftun bo'lgan. Mahmut Esat Bozkurt Otaturkning Demirning jangovar mahoratiga bo'lgan hayratini o'z xotiralarida shunday hikoya qiladi:
“Bir kuni Otaturk xaritada Yildirim va Demir o'rtasidagi Anqara jangini ko'rib chiqayotgan edi. U: “Qarang”, dedi. Yildirim Demirni shunday qattiq harakatga keltirdiki, Demirdan boshqa hech bir qo'mondon qochib qutula olmadi. U ozod bo'ldi va dushmanini mag'lub etdi.”
Demirning jangovar ruhidan ham muhimi, u asos solgan davlatning ajoyib tizimi edi. Otaturk: “Agar men Demir davrida yashaganimda, u qilgan ishlarni uddalay olmasdim. Agar u mening davrida yashaganida, mendan ham buyukroq ishlarni qilgan bo'lardi”, degan edi.
Otaturkning Temurga bo'lgan hayrati
Otaturkning Temurga bo'lgan alohida hayrati unga yaqin bo'lganlarning asarlarida yaqqol ko'rinib turibdi. Biz bu qiziqish haqida unga yaqin bo'lish imkoniyatiga ega bo'lgan Afet Inon va Mahmut Esat Bozkurt kabi odamlardan bilib olishimiz mumkin. Mahmut Esat Bozkurt o'z kitobining "Otaturk va Demir" bobini shunday boshlaydi: "Otaturk Demirni juda yaxshi ko'rardi. Uning rahbarligi va davlatchiligiga qoyil qolganini aytish mumkin". U shuningdek, Otaturkning so'zlarini keltiradi: "Agar men Demir davrida yashaganimda, u qilgan ishlarni uddalay olmagan bo'lardim. Agar u mening davrida yashaganida, mendan ham buyukroq ishlarni qilgan bo'lardi". Nihoyat, Bozkurt Otaturkning Yildirim va Temurni taqqoslashini eslatib o'tdi: "U Yildirimni qahramon, jahon qahramoni, buyuk strateg sifatida sevardi, lekin Demir bilan solishtirganda u shunchaki bola, qo'rqmas, beparvo yigit edi... Temur hech kimdan hech narsa meros olmasdan, haqiqiy yordamsiz armiya va davlat yaratdi; u hamma zabt etishni orzu qilgan barcha joylarni (Xitoydan tashqari) zabt etishga muvaffaq bo'ldi, hatto ulardan biriga erishish unga dunyo hukmdori, bosqinchi unvonini keltiradigan joylarni. Otaturk bu ma'noda Temurga yaqinlikni his qilgan bo'lishi kerak". Bozkurt qo'shimcha qildi: "Demir ham, Otaturk ham hech narsadan davlatlar qurgan turk farzandlari". "Ularning tabiati naqadar o'xshash..." deb yozgan u. Professor Afet Inan shuningdek, Otaturkdan shunga o'xshash fikrlarni eshitganini va Bozkurtning aytganlarini takrorlaganini yozgan. Inonning so'zlariga ko'ra, Otaturk Temurning barcha janglarini o'rgangan, ularni strategik nuqtai nazardan ko'rib chiqqan va ularni a'lo deb topgan. U Temurning ko'plab hukumatlarni ag'darib, O'rta Osiyoda kichik kuch bilan ulkan imperiya barpo etish qobiliyatiga qoyil qolishini bildirgan. Otaturk shuningdek, Temur haqida pyesa yozgan va uni Afet Inonga diktatsiya qilgan. Afet Inon professor o'z arxivida saqlagan bu pyesa haqida quyidagicha hikoya qilgan: "Otaturk bu pyesani diktatsiya qilayotganda, u har doim Temurni gapirtirardi. Men: "Pasha, Temur pyesada gapiradi, boshqa qahramonlar gapirmaydimi?" deb so'raganimda, Otaturk: "Temur hozir bo'lganida, uning huzurida boshqa kimdir gapira oladimi?" deb javob bergan. Otaturk har doim Temurni "Temir" deb atagan. U Temurning davlat tizimiga, dahosiga va jangchi ruhiga qoyil qolgan." Uning uchun Demir dunyodagi eng buyuk jangchilar va davlat arboblaridan biri edi.
Otaturk uning harbiy dahosiga to'liq maftun bo'lgan. Mahmut Esat Bozkurt Otaturkning Demirning jangovar mahoratiga bo'lgan hayratini o'z xotiralarida shunday hikoya qiladi:
“Bir kuni Otaturk xaritada Yildirim va Demir o'rtasidagi Anqara jangini ko'rib chiqayotgan edi. U: “Qarang”, dedi. Yildirim Demirni shunday qattiq harakatga keltirdiki, Demirdan boshqa hech bir qo'mondon qochib qutula olmadi. U ozod bo'ldi va dushmanini mag'lub etdi.”
Demirning jangovar ruhidan ham muhimi, u asos solgan davlatning ajoyib tizimi edi. Otaturk: “Agar men Demir davrida yashaganimda, u qilgan ishlarni uddalay olmasdim. Agar u mening davrida yashaganida, mendan ham buyukroq ishlarni qilgan bo'lardi”, degan edi.
MANBA:
M. Esat Bozkurt, Afet İnan, 84, 65-betlar, o'sha yerda, 83, 66-betlar; Üner, 96, 67-betlar, o'sha yerda, 96-betlar
M. Esat Bozkurt, Afet İnan, 84, 65-betlar, o'sha yerda, 83, 66-betlar; Üner, 96, 67-betlar, o'sha yerda, 96-betlar
Комментариев нет:
Отправить комментарий
Примечание. Отправлять комментарии могут только участники этого блога.