24 yillik diktatura Uzbekiston siyosiy xayotida va milliy ongida uzgarishlar kilgan.
Uzbek ziyoliysi, moddiyatshunos.
Dindori, arabparast.
Siyosatchisi, forstojikparast.
Mardikori, Rossiyaparast.....
Bu tashbexlar sotsial matbuot orkali urgangan iddolarim. Internetga imkoni bulmagan kanchadan kancha milliy fikrli insonlarimiz bordir. Balkim yukorida aytdan narsalarni kuzatib turgan, ammo bunday xolatga karshi chikish befoyda deb karaydigan ziyoliylarimiz xam bordir. Nima bulgan tagdirda xam bugingi mintaletet juda achinarli.
Muxojiratda yashayapgan uzbeklar ichida men va xonimim Kurbanay Kamol eng kup ijodiy sayoxat kilayopgan insonlarmiz. Garbdagi ijodkorlar va nodavlat tashkilotlari bilan mulokatlarimizda uzbeklar xakida juda kup gaplar aytiladi. Eng kup muxokama ruslashganlik xakida. Uzbek diplomatlari uzaro ruscha gaplashishlari. Uzbek boylarining uzaro ruscha gaplashishlari. Xar ikkalasining Ruslar ximoyasi uchun kurashishlari...
Bu masalaning Islom Karimovning agdarilishi bilan yuk bulishi mumkin emas. Bu masala Uzbekistonda milliy goyaning davlatchilik tamallariga kiritilmaganligidadir.
Uzbek ziyoliysining moddiyatshunosga aylanganligining sabablari.
Yozuvchi, shoir, sa’atkor.... kambagal xalk saviyasida yashashni uziga ep kurmaydi. Atrofdagi och kapitalistlar katoriga xam kirolmaydi. Kulidan keladigan xunari, ijodiy saloxiyati. Eng achinarlisi ushbu saloxiyatni moddiyat keltiruvchi vositaga aylantirishganligidir. Caloxiyat fabrika emas-ki, istagan paytda ishlab ketsin. Ijodkorlar bironta yoshga ok yul tilamokchi bulsa uning kobilyatiga karab emas, beradigan pulining salmogiga karab baxo berisharkan.
Dindorlarning Arabparastligi.
Islomiyat deganda arabni. Ku’ron deganda arabni.... tushunadiganlar urchib ketgan. Uz urigining arabligini isbotlash, turkiy urugdan bulganlikdan sharaflirok deb karaydiganlar kupaygan. Turkchilik kilish irkchilikmish. Ammo arab ekanligini isbotlash ummatchilikmish?!
Masxablar, tarikatlarga bulinish guyoki Ku’rondagi oyatday tushintirishadi. Bu Allox xukumlariga karshi kelishlikdir. Allox, islomni firkalarga buladiganlarning boshiga solinadigan kulfatlarni xaddi-xisobi yukdir degan. Ku’ron kunlik xayotimizdagi maktabdir. U xatto ayolimizning oy kurgan paytidagi xayotini izoxlaydi. Usha oyatni shunday kiroat bilan ukishadiki, maьnosini tushunmagan 80 yashar otaxon yiglab eshitadi. Arab tili xuddi iloxiy tilday karaladigan tarikatlar bor, Uzbekistonda.
Shu kunlarda Rossiya xarbiylari Suriyada. Suriyaning ichki masxablar urishida Rossiya kutkaruvchi rolida. Maksad aslida bitta ukda ikkita kuyon. Rossiya uchoklari ikkita bombani IShIDga otsa, 10 tasini Suriya Turkmanlarinig ustiga tashlamokda. Uldirilayotgan turkmanlarning rasmlari va videolarini uzbeklar kurmayapdimi? Bu xolatni Rossiyadagi musilmonlarga kanday izox kilmokda?
Masxablar orasidagi diniy akidalarni targibot kilish orkali. Bu ishga bizning uzbeklar astoydir kirishib ketishgan, shu kunlarda. Nima emish? Turkmanlar Alaviy emish.
Ey, uzbek dindori Ku’ronda, kalima-yi shaxodat keltirgan, Paygambarni kabul kilgan xar kanday shaxs mumindir demaganmi?
Ibodatning shakli, mumin va Allox urtasidagi munosibatdir. Narigi dunyoda xar kim xisobini beradi. Yo Allox sizga uz vakolatinimi berdi. Bu dunyoda muminman degan biron insonni imtixon kilishga nima xakkigiz bor? Ibodatida Ku’ron ukigan va Paygambarimizni madx kilib kuylagan bulsa uldirilishi kerakmi?
Rossiya Alaviylarni bombalayotganiga musilmon uzbek xursand bulishligi kerakmi?
Ish kilib uzbek dindorlari orasida bunday targibot okibati achinarli natija beradi.
Keyingi masala, forstojikchilik.
Milliyat masalasi, ayniksa uzbek-tojik masalasi Rossiya va Garbning turkiylarga karshi eng strategik masalasidir. Rossiya Imperyasi Turkiston mintakasini Urta Osiyo jugrofiy atamasiga tenglashtirdi. Sartlar va boshkalar atamasini keltirib chikardi. Rossiya mustamlakasigacha Turkistonda Cart atamasi yuk edi. Xonlar va Amirlik saroyida forscha gaplashishardi. Tojikcha bu sheva, adabiy til emasdi. Forscha Xuroson turkchasi va Pexlaviychadan yaratilgan adabiy tildir. Firdavsiy "Shoxnoma" sini ilk nusnasini Pexlaviycha yozilgandi. Saroyga xadya kildi. Ammo Eron saroydagilar Pexlaviychani tushinishmadi. Firdavsiy keyingi gal turkcha- forschadan iborat yangi adabiy til bulgan forschada yozib saroyga berdi. Ammo Firdavsiy bu til forslarning adabiy tili Pexlaviycha ekanligini aytgan. Saroydan olingan mablagni kaytarmokchi bulganida xaydab yuborishgan. Sof forscha Pexlaviychadir. Forslarning milliy tili Pexlaviychani bugungi na tojik va nada Eronlik tula tushunmaydi. Xuroson turkchasi bugungi Eron, Suriya, Misrda saroy tili edi. Bu erlarning xukumronlari Mamluklar turkiy xalk edilar. Butun Yakin Shark va Eron, Saljuklilar-Mamluklar tarafidan bulinib olingandi.
300 yil davom etgan bu xukumronlik uz adabiy tilini yaratdi. Saljukli forchasi va Mamluk turkchasi birlashdi. Bugungi fors adabiy tili yaratildi.
Bugun Uzbekistonda uzlarini sharafli fors ekanligini xar joyda gapirayotganlarga! Agar siz astoydil "kuchmanchi turk" dan ustun bulmokchi bulsangiz Pexlaviy buling. Bugungi tojikcha va forscha bizning turkiy til asosiga kurilgan adabiyot tilimizdir.
( Bu, uzlarini tojik deb yurgan, uzbek tilida ijod kilayotgan ba’zi shoir-yozuvchilarga astoydil eslatma)
Omon bulinglar.
Yozuvchi Safar Bekjon
2015.
24 йиллик диктатура Узбекистон сиёсий хаётида ва миллий онгида узгаришлар килган.
Узбек зиёлийси, моддиятшунос.
Диндори, aрабпараст.
Сиёсатчиси, форстожикпараст.
Мардикори, Россияпараст.....
Бу ташбехлар социал матбуот оркали урганган иддоларим. Интернетга имкони булмаган канчадан канча миллий фикрли инсонларимиз бордир. Балким юкорида айтдан нарсаларни кузатиб турган, аммо бундай холатга карши чикиш бефойда деб карайдиган зиёлийларимиз хам бордир. Нима булган тагдирда хам бугинги минталетет жуда ачинарли.
Мухожиратда яшаяпган узбеклар ичида мен ва хонимим Курбанай Камол энг куп ижодий саёхат килаёпган инсонлармиз. Гарбдаги ижодкорлар ва нодавлат ташкилотлари билан мулокатларимизда узбеклар хакида жуда куп гаплар айтилади. Энг куп мухокама руслашганлик хакида. Узбек дипломатлари узаро русча гаплашишлари. Узбек бойларининг узаро русча гаплашишлари. Хар иккаласининг Руслар химояси учун курашишлари...
Бу масаланинг Ислом Каримовнинг агдарилиши билан йук булиши мумкин эмас. Бу масала Узбекистонда миллий гоянинг давлатчилик тамалларига киритилмаганлигидадир.
Узбек зиёлийсининг моддиятшуносга айланганлигининг сабаблари.
Ёзувчи, шоир, саъаткор.... камбагал халк савиясида яшашни узига эп курмайди. Атрофдаги оч капиталистлар катoрига хам киролмайди. Кулидан келадиган хунари, ижодий салохияти. Энг ачинарлиси ушбу салохиятни моддият келтирувчи воситага айлантиришганлигидир. Cалохият фабрика эмас-ки, истаган пайтда ишлаб кетсин. Ижодкорлар биронта ёшга ок йул тиламокчи булса унинг кобилятига караб эмас, берадиган пулининг салмогига караб бахо беришаркан.
Диндорларнинг Aрабпарастлиги.
Исломият деганда арабни. Куърон деганда арабни.... тушунадиганлар урчиб кетган. Уз уригининг араблигини исботлаш, туркий уругдан булганликдан шарафлирок деб карайдиганлар купайган. Туркчилик килиш иркчиликмиш. Аммо араб эканлигини исботлаш умматчиликмиш?!
Масхаблар, тарикатларга булиниш гуёки Куърондаги оятдай тушинтиришади. Бу Аллох хукумларига карши келишликдир. Аллох, исломни фиркаларга буладиганларнинг бошига солинадиган кулфатларни хадди-хисоби йукдир деган. Куърон кунлик хаётимиздаги мактабдир. У хатто аёлимизнинг ой курган пайтидаги хаётини изохлайди. Уша оятни шундай кироат билан укишадики, маьносини тушунмаган 80 яшар отахон йиглаб эшитади. Араб тили худди илохий тилдай караладиган тарикатлар бор, Узбекистонда.
Шу кунларда Россия харбийлари Сурияда. Суриянинг ички масхаблар уришида Россия куткарувчи ролида. Максад аслида битта укда иккита куён. Россия учоклари иккита бомбани ИШИДга отса, 10 тасини Сурия Туркманлариниг устига ташламокда. Улдирилаётган туркманларнинг расмлари ва видеоларини узбеклар курмаяпдими? Бу холатни Россиядаги мусилмонларга кандай изох килмокда?
Масхаблар орасидаги диний акидаларни таргибот килиш оркали. Бу ишга бизнинг узбеклар астойдир киришиб кетишган, шу кунларда. Нима эмиш? Туркманлар Алавий эмиш.
Эй, узбек диндори Куъронда, калима-йи шаходат келтирган, Пайгамбарни кабул килган хар кандай шахс муминдир демаганми?
Ибодатнинг шакли, мумин ва Аллох уртасидаги муносибатдир. Нариги дунёда хар ким хисобини беради. Ё Аллох сизга уз ваколатиними берди. Бу дунёда муминман деган бирон инсонни имтихон килишга нима хаккигиз бор? Ибодатида Куърон укиган ва Пайгамбаримизни мадх килиб куйлаган булса улдирилиши керакми?
Россия Алавийларни бомбалаётганига мусилмон узбек хурсанд булишлиги керакми?
Иш килиб узбек диндорлари орасида бундай таргибот окибати ачинарли натижа беради.
Кейинги масала, форстожикчилик.
Миллият масаласи, айникса узбек-тожик масаласи Россия ва Гарбнинг туркийларга карши энг стратегик масаласидир. Россия Имперяси Туркистон минтакасини Урта Осиё жугрофий атамасига тенглаштирди. Сартлар ва бошкалар атамасини келтириб чикарди. Россия мустамлакасигача Туркистонда Cарт атамаси йук эди. Хонлар ва Амирлик саройида форсча гаплашишарди. Тожикча бу шева, адабий тил эмасди. Форсча Хуросон туркчаси ва Пехлавийчадан яратилган адабий тилдир. Фирдавсий "Шохнома" сини илк нуснасини Пехлавийча ёзилганди. Саройга хадя килди. Аммо Эрон саройдагилар Пехлавийчани тушинишмади. Фирдавсий кейинги гал туркча- форсчадан иборат янги адабий тил булган форсчада ёзиб саройга берди. Аммо Фирдавсий бу тил форсларнинг адабий тили Пехлавийча эканлигини айтган. Саройдан олинган маблагни кайтармокчи булганида хайдаб юборишган. Соф форсча Пехлавийчадир. Форсларнинг миллий тили Пехлавийчани бугунги на тожик ва нада Эронлик тула тушунмайди. Хуросон туркчаси бугунги Эрон, Сурия, Мисрда сарой тили эди. Бу ерларнинг хукумронлари Мамлуклар туркий халк эдилар. Бутун Якин Шарк ва Эрон, Салжуклилар-Мамлуклар тарафидан булиниб олинганди.
300 йил давом этган бу хукумронлик уз адабий тилини яратди. Салжукли форчаси ва Мамлук туркчаси бирлашди. Бугунги форс адабий тили яратилди.
Бугун Узбекистонда узларини шарафли форс эканлигини хар жойда гапираётганларга! Агар сиз астойдил "кучманчи турк" дан устун булмокчи булсангиз Пехлавий булинг. Бугунги тожикча ва форсча бизнинг туркий тил асосига курилган адабиёт тилимиздир.
( Бу, узларини тожик деб юрган, узбек тилида ижод килаётган баъзи шоир-ёзувчиларга астойдил эслатма)
Омон булинглар.
Ёзувчи Сафар Бекжон
2015.
Комментариев нет:
Отправить комментарий
Примечание. Отправлять комментарии могут только участники этого блога.